Po co nam procedury? Żeby jutro ktoś nie ustalił 49 zł za śmieci w pięć minut

Procedury bywają uciążliwe. Trzeba coś ogłosić, zachować terminy, zapewnić jawność, sporządzić protokół, sprawdzić kworum. Człowiek chciałby po prostu przegłosować i iść do domu. Po co tyle formalności?

Przecież można się spotkać nieformalnie. Tak jak ostatnio, kiedy dziesięciu radnych zebrało się, żeby porozmawiać o projekcie uchwały śmieciowej. Nie była to komisja, nie była to sesja, ale rozmowa była merytoryczna, uczestniczyli w niej przedstawiciele władz, omawiano projekt i zgłaszano uwagi.

A gdyby tak pójść o krok dalej?

Wyobraźmy sobie, że tych dziesięciu radnych uznaje, że projekt jest świetny. Nie ma już nad czym dyskutować. Wszystko zostało omówione, uwagi wyjaśnione, można przyjmować. Skoro wszyscy są na miejscu, to może od razu zwołają sesję? Za pięć minut? Po co czekać?

Oczywiście pojawia się problem: rada liczy 21 radnych, a dziesięciu to jeszcze nie kworum. Ale przecież można znaleźć rozwiązanie!

Ktoś wpada na pomysł, że mandat radnego Finfy należy wygasić. Powód? Radny jest menedżerem w klubie prowadzącym działalność na miejskim mieniu. Załóżmy, że ktoś uznaje, iż to wystarczająca podstawa do namiastkowego stwierdzenia wygaśnięcia mandatu.

Skoro radny Finfa przestałby być radnym, liczba członków rady wynosiłaby już nie 21, a 20. cóż szkodzi przyjąć interpretację, że połowa składu to w takim razie dziesięć osób. Ustawodawca podaje ułamek, a to znaczy, że każdorazowo trzeba policzyć. Kworum jest! Można obradować. W programie jeden punkt: ustalenie opłaty za śmieci na poziomie 49 zł od osoby.

Prawie połowa radnych, Prezydent, urzędnicy i nieformalne prace nad projektem uchwały.

I cyk! Uchwała przyjęta.

Oczywiście, zaraz zacznie się czepiać jakiś „watchdog”, zacznie się sprawdzanie procedur. Jakaś wredota zaatakuje i zapyta: czy mandat rzeczywiście wygasł, czy prawidłowo ustalono kworum, czy sesję zwołano zgodnie z przepisami, czy radni mieli możliwość przygotowania się do obrad i czy mieszkańcy mogli dowiedzieć się, co właściwie się dzieje.

Ale spokojnie! Nie ma co panikować. Zanim ktokolwiek rozstrzygnie te wątpliwości, do mieszkańców mogą już trafić wezwania do zapłaty według nowej stawki. Przecież uchwała została podjęta, urząd musi działać. Zaczynają się fakty dokonane. A później niech się martwią prawnicy.

Organ nadzoru też może stanąć przed trudnym zadaniem. Może nawet uznać, że wprawdzie nie ma wprost podstawy prawnej do takiego sposobu postępowania, ale przecież inaczej trudno byłoby podjąć uchwałę. Brzmi absurdalnie? Owszem. Ale podobne rozumowanie pojawiło się już w uzasadnieniu rozstrzygnięcia w innej sprawie. Wygoda procedowania potrafi być argumentem, który nagle zaczyna konkurować z przepisami. A naprawdę trudno podjąć uchwałę, przez cały rok próbowano kilka razy, więc podstawa faktyczna do takiej argumentacji jest, chociaż to całkowicie bezprawne.

Czy taki scenariusz jest prawdopodobny? Oczywiście, że nie. Ale właśnie dlatego warto mieć procedury. Nie po to, żeby regulować sytuacje, w których wszyscy zachowują się rozsądnie i uczciwie. Wtedy wystarczyłaby dobra wola. Procedury są potrzebne przede wszystkim na wypadek, gdy ktoś uzna, że cel uświęca środki, a przepisy można nagiąć, jeśli akurat przeszkadzają w realizacji zamierzeń.

I tu dochodzimy do sedna.

Nie można bronić zasad tylko wtedy, gdy są dla nas wygodne. Nie można domagać się jawności, kiedy chcemy wejść na spotkanie, a potem uznawać, że nie ma problemu, gdy podobne spotkanie odbywa się za drzwiami zamkniętymi dla kogoś innego. Nie można krytykować obchodzenia procedur, gdy ktoś inny na tym korzysta, a przymykać oko, gdy akurat nam coś ułatwia.

Dzisiaj nieformalna formuła jest wygodna dla nas. Jutro może się okazać wygodna dla tych, którzy nie chcą dopuścić do dyskusji mieszkańców albo mediów.

Zasady nie są po to, żeby chronić konkretnego radnego, dziennikarza, prezydenta czy mieszkańca. Są po to, żeby chronić wszystkich przed arbitralnością władzy. Także przed arbitralnością tych, z którymi akurat się zgadzamy.

Dlatego upominanie się o procedury nie jest atakiem na ludzi, którzy pracują. Nie jest też krytyką samego faktu, że radni poświęcają swój czas na dodatkowe spotkania. Można doceniać ich zaangażowanie i jednocześnie pytać o podstawy, tryb i zasady takiego działania. Te dwie rzeczy wcale się nie wykluczają.

Władza publiczna nie działa na zasadzie: „jakoś się dogadaliśmy, więc jest dobrze”. Musi działać na podstawie i w granicach prawa. A jawność, procedury i standardy nie są przeszkodą w sprawnym zarządzaniu. Są zabezpieczeniem, dzięki któremu sprawność nie zamienia się w dowolność.

Bo może i dzisiaj chodzi tylko o to, żeby ustalić stawkę za śmieci. Ale zasady, na jakich się to odbywa, będą obowiązywać również wtedy, gdy stawkę będzie się ustalać na 49 zł. Albo gdy przedmiotem decyzji będzie coś znacznie ważniejszego.

I właśnie dlatego warto pilnować ich już teraz. Nawet wtedy, gdy akurat nam wygodnie byłoby przymknąć oko.

Facebook